Audiobooki 2022 i świąteczny ebook gratis!

Aktualne wydanie

Wydanie nr 1-2/2022 (116-117)

Głos naczelnego

3
Stary nowy rok Jan Żaryn

Co było, co będzie

6
Co było, co będzie Piotr Mazurek

Dodatek edukacyjny: Jak rozmawiać o wspólnej historii

9
Polska-Niemcy. Od średniowiecza po wiek XXI Grzegorz Kucharczyk, Piotr Madajczyk, Aleksandra Rybińska

Felietony

19
1964 – Willy Brandt przewodniczącym niemieckiej socjaldemokracji Paweł Skibiński
19
Wiara, rozum i konspiracja Grzegorz Górny
83
Morskie dzieje świata Magdalena Lasia
83
Stan wojenny oczami dziecka Gabriela Sierocińska-Dec
86
Anatomia śmietnika Antoni Dudek
86
Polityka i futbol Ryszard Czarnecki
87
Silva Rerum Andrzej Skwarczyński
88
Wielkie serce szczecińskiej Solidarności Artur Kubaj
90
Pochwała nacjonalizmu Marek Jurek

Ukraińsko–polska historia wspólna i osobna

20
W więzieniu narodów Przemysław Waingertner

Temat miesiąca

22
Życie codzienne insurgentów. Kilka obrazków z 1863 r. Piotr Świątecki
26
Aleksander Wielopolski i narodziny polskiego myślenia pozytywistycznego Maciej Gloger

Wehikuł czasu

30
styczeń, luty Michał Komuda

Skarby AGAD

34
Dawne kalendarze Jacek Krochmal

Tajemnice AAN

36
Przysposobienie Wojskowe przy 21. Pułku Piechoty – obóz w Mikuliczynie, 1927 Rafał Kierzkowski

Dusza kontusza

38
Pierwsza polska poetka Henryk Litwin

Instytut Pamięci Narodowej

42
Arcypolskie święta Praca Zbiorowa

Ziemiaństwo

50
Gwiazdor ekranu z kresowego dworu Jarosław Kossakowski

Dawno temu

53
Zamek Opalińskich w Sierakowie Robert Jędrzejczak

IDMN

56
Leczył matkę przyszłego prymasa Marcin Ołdak

Zdarzyło się

58
Między UPA a UB Mariusz Krzysztofiński
60
Zjazdy Koleżeńskie „Zośki” i „Parasola” 1945–1948 Mariusz Olczak
63
Arcybiskup Wyszyński rozmawia z komunistami Rafał Łatka
66
Joanna Puchalska o korzeniach i polskości na Białorusi Marcin Wiśniarski
69
Pierwszy opis polskiej elekcji Marek Barański

Prasport

70
Bokserskie kanty Andrzej Boboli, Grzegorz Majchrzak

Pełna kultura

74
Imperium zła i gen wolności Jerzy Miziołek
78
Rok Antonia Canovy, geniusza neoklasycyzmu Włodzimierz Rędzioch
80
W kręgu Klio Rafał Łatka
82
Rozmowa z ks. prof. Józefem Mareckim Rafał Łatka
84
Bigbeat, czyli początki polskiej muzyki rockowej Gabriela Sierocińska-Dec

Diabeł nie mógł

92
Dobra pani Joanna Puchalska

Szlachetne zdrowie

94
Picie ku zdrowotności? Krzysztof Żaryn

Czym strzelać

96
Messerschmitt Bf 109, czyli ikona niemieckiego lotnictwa Kacper Grochocki

Z fototeki IPN

97
„Z Niemcami na dystans” Łukasz Gut

NAC prezentuje

98
Strzyżenie i emancypacja Łukasz Karolewski

Ze zbiorów MPW

99
„Leksykon oddziałów Powstania Warszawskiego” Katarzyna Utracka
okładka
 
 

Stary nowy rok

Mieliśmy w naszej historii, chciałoby się powiedzieć, same wyjątkowe lata. Stąd i rocznic mamy do przeżywania co niemiara. Odchodzący 2022 r. był także wyjątkowy. Przede wszystkim dla naszych sąsiadów, Ukraińców. Ale i dla nas, którzyśmy tak jednoznacznie, w sposób otwarty i pełen empatii, potrafili znaleźć się jako naród – pełen miłosierdzia wobec uchodźców zza wschodniej granicy Polski. Jako naród nawiązaliśmy do tradycji naszych przodków, i tych z lat zaborów, gdy walczyliśmy za „wolność naszą i waszą”, i gdy w latach II wojny światowej wyzwalaliśmy Bredę, gdy walczyliśmy o Monte Cassino, gdy na ziemiach polskich otwieraliśmy drzwi potrzebującym, ukrywającym się, w tym Żydom skazanym przez Niemców na okrutną śmierć. Zapamiętamy zatem 2022 r. jako rok miłości chrześcijańskiej!

Zanim jego koniec nastąpi, 24 grudnia podzielimy się opłatkiem, zaśpiewamy kolędy, a nasze dzieci i wnuki dostaną prezenty (gdy to piszę, czas przyszły jest właściwym). Jak co roku. Nie zawsze jednak tak było, o czym przypominają nam w tym numerze historycy IPN w specjalnej wkładce. Pokolenie II wojny światowej i czasów stalinowskich w sposób szczególny zostało poddane próbie. Jednym z żołnierzy NOW-AK i komendantem tej formacji w Bochni był Władysław Gałka, ożeniony w 1943 r. z Wiktorią z Lisaków. Po wojnie Władysław nadal konspirował w okręgu krakowskim, pełniąc m.in. istotną funkcję w odnowionej Delegaturze Rządu RP na Kraj. Aresztowany w 1947 r. i skazany na wieloletnie więzienie pozostawił w samotności swoją małżonkę i ich dwie córki. W Boże Narodzenie było najtrudniej. Tak Władysław pisał do żony w pierwszych dniach stycznia 1955 r. z Wronek: „Moją sprawę zostaw Bogu, módl się tylko by mi dał siły moralne i fizyczne bym mógł przetrwać; by mnie ten wicher nie złamał i nie rzucił obok drogi naszej, jak zeschłego badyla, nikomu już niepotrzebnego. Rozumiem Cię droga i stale to podkreślam, że bez porównania trudniejszy jest Twój los. Na jedenaście świąt B[ożego] N[arodzenia] tylko dwa spędziliśmy razem; a takie urocze obiecywaliśmy sobie chwile. Nie jest to przyjemne po obcych wałęsać się progach [czyli w rodzinie Wiktorii], ale i to się skończy. Obyśmy tylko godnie przetrwali”. Z kolei w następnym roku w liście z więzienia z Wronek, wysłanym 5 stycznia 1956 r., dziękował rodzinie Wiktorii za wspólne przeżywanie świąt i dodawał: „Nie wolności mi było i jest żal, ale Was – ja bowiem wszędzie jestem wolny – ale wy biedne samotne w walce o każdy kęs chleba. Wy jesteście przedmiotem mej jedynej troski”.

Życzę nie tylko sobie, ale i wszystkim Czytelnikom, byśmy – jak pan Władysław – mieli tyle siły, miłości i wolności w sobie, aby móc sprostać wyzwaniom postawionym nam przez Opatrzność w nadchodzącym roku. Byśmy godnie przetrwali najbliższy 2023 r. Nie popełnili błędu. Nie wiemy, jaki będzie, ale na pewno potrzebna nam będzie siła – jak była konieczna w przypadku pana Władysława – płynąca z wiary, poczucia wolności i empatii skierowanej do najbardziej potrzebujących.

W bieżącym numerze tematem miesiąca są relacje polsko-niemieckie od średniowiecza do współczesności. Jak pisali polscy biskupi do swych braci niemieckich w słynnym liście z listopada 1965 r., historia naszych narodów nie jest zdeterminowana traumatycznymi relacjami z XIX i XX  w. Wspólna kolebka chrześcijańska, małżeństwa dynastyczne i wiele wieków pobytu we wspólnej Europie, a także święci i święte – jak Jadwiga Śląska – łączyły nasze narody. Nie jesteśmy skazani na wrogość. Pod jednym wszakże warunkiem – jest nim wola współczesnego pokolenia niemieckiego do traktowania nas jako narodu mającego prawo do posiadania swej pamięci historycznej, swego miejsca w historii i na współczesnej mapie politycznej Starego Kontynentu. Inaczej mówiąc, traktowania nas jak suwerena na przynależnym nam terytorium, prowadzącego zatem polską, a nie niemiecką politykę zewnętrzną i wewnętrzną.

Jan Żaryn, redaktor naczelny

Życie codziennie insurgentów

15.12.2022

W 2023 r. przypada 160. rocznica powstania styczniowego, które spośród zrywów narodowych XIX w. najwięcej zmieniło w życiu Polaków – pisze Piotr Świątecki.

Czytaj więcej

Aleksander Wielopolski i narodziny polskiego myślenia pozytywistycznego

15.12.2022

Aleksander Wielopolski, tworząc szkołę główną, dał pole do wychowania pokolenia, które ochroniło polskość przed represjami wywołanymi sprowokowanym przezeń powstaniem i przygotowało Polaków do niepodległości – zauważa Maciej Gloger.

Czytaj więcej

Arcybiskup Wyszyński rozmawia z komunistami

15.12.2022

O okolicznościach zawarcia „Porozumienia” Kościoła z władzami PRL z 1950 r. z perspektywy prymasa Polski pisze Rafał Łatka.

Czytaj więcej
 

Zaloguj się, by uzyskać dostęp do unikatowych treści oraz cotygodniowego newslettera z informacjami na temat najnowszego wydania

Zarejestruj się | Zapomniałem hasła